Δύο πλευρές του ίδιου φανατισμού

Δημοσιεύθηκε στο Καρφί 20 Ιουνίου 2026

Ήμουν δέκα χρονών, σε μια εκδήλωση του ΠΑΣΟΚ στην ελληνική κοινότητα του Τορόντο. Μέσα στον κόσμο και τη φασαρία, η μητέρα μου μιλούσε με γνωστούς κι εγώ καθόμουν παράμερα, ανήσυχος. Κάποια στιγμή με πλησίασε ένας ηλικιωμένος και με ρώτησε αν είμαι ο εγγονός του Ανδρέα. Μόλις του απάντησα, μου άρπαξε τα χέρια, έπεσε στα γόνατα κι άρχισε να κλαίει. «Έχεις το αίμα του Ανδρέα μέσα σου», φώναζε.

Φοβήθηκα. Δεν καταλάβαινα τι γινόταν, ούτε γιατί. 

Είκοσι πέντε χρόνια μετά, παίζεται παρόμοια σκηνή, από την άλλη πλευρά του φανατισμού. Αν θυμάσε, πέρσυ κυκλοφόρησε μια αγγελία για τη «θρυλική Mercedes του Ανδρέα Παπανδρέου». Ο Ανδρέας δεν είχε καμία σχέση με αυτοκίνητα. Αν υπήρχε λίστα με όσα τον ένοιαζαν, τα αυτοκίνητα θα έμπαιναν κάτω από τα σουβλάκια. Κάποιος πουλούσε ιστορία με το κιλό, με την ελπίδα πως η νοσταλγία πληρώνει. Τριάντα χρόνια στην αθανασία, κι ακόμη δίνει λεφτά σε Έλληνες. Ύστερα με πήραν τηλέφωνο κανάλια κι εφημερίδες, να σχολιάσω ως εγγονός ένα αυτοκίνητο.

Ο γέρος που γονάτισε κι αυτός που πουλάει το αμάξι είναι, κατά βάθος, δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος. Ο ένας προσκυνά σαν να είναι ιερό λείψανο, ο άλλος τον πουλάει. Κανείς τους δεν αφήνει τον Ανδρέα να είναι αυτό που είναι σήμερα: ένας άνθρωπος που δεν είναι πια μαζί μας. Αυτός είναι ο φανατισμός. Λατρεύει εμμονικά ή κατηγορεί, μα τυφλώνει το ίδιο. Σου παίρνει τον άνθρωπο και σου αφήνει στα χέρια ένα σύμβολο, να το προσκυνάς ή να το χτυπάς.

Γιατί ο φανατικός, όποια μεριά κι αν κρατάει, έχει αποφασίσει από πριν. Δεν τον νοιάζει τι έγινε στ' αλήθεια ούτε ποιος ήταν πραγματικά ο άνθρωπος. Την απάντηση την κουβαλάει έτοιμη. Κι όποιος κουβαλάει έτοιμη απάντηση, παύει να βλέπει καθαρά. Δεν αμφιβάλλει, δεν αναρωτιέται, δεν αλλάζει γνώμη. Παύει να σκέφτεται.

Έτσι ο Ανδρέας χάθηκε κάτω από τα είδωλα που του φόρεσαν. Άλλος τον έκανε άγιο, άλλος ένοχο, άλλος εμπόρευμα. Κανείς δεν τον άφησε να είναι τόσα παραπάνω από ένας μύθος -  άνθρωπος σαν εσένα και εμένα.

Πέρασαν τριάντα χρόνια κι ακόμη τον κρατάμε σφιχτά. Το καταλαβαίνω. Μέσα στους μύθους τους οι λαοί φυλάνε κι ένα κομμάτι του εαυτού τους. Κάποτε όμως πρέπει να ανοίξουμε τη χούφτα. Κι επειδή ακριβώς τον φορτώνουμε με τα βάρη μας, θέλω να σου ζητήσω κάτι. Άσε τον να περάσει στην ιστορία. Εκεί ανήκει πια, δίπλα στον πατέρα του και στους λίγους που σημάδεψαν τον αιώνα μας. Πάψε να τον επικαλείσαι, διαστρευλώνοντας την ιστορία του για πολιτικό ή προσωπικό κέρδος. Πάψε να τον σέρνεις στις σημερινές διαμάχες, να τον κάνεις σημαία ή στόχο, να τον χρησιμοποιείς για σκοπούς που δεν είναι πια δικοί του.